2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстанда 200 мыңнан астам отбасы бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақы рәсімдеген. Бірінші бала дүниеге келген жағдайда төлем көлемі 164 350 теңгені құрайды. Бұдан бөлек, бала бір жарым жасқа толғанға дейін отбасы бала күтімі бойынша ай сайынғы жәрдемақы немесе ата-ананың бұрынғы табысына байланысты есептелетін әлеуметтік төлем ала алады. Бұл туралы Qazaq Expert Club сарапшысы Саида Тілеуленова түсіндірді, деп хабарлайды Tarazy.kz
Бұл қолдау қаншалықты жеткілікті? Осы сұраққа жауап беру үшін автор ата-ананың бала туғанға дейін жұмыс істемеген және әлеуметтік аударымдар жасалған жағдайда төленетін көмекті салыстырған. Сондай-ақ төлемдер көлемі 2026 жылы 50 851 теңге болып белгіленген күнкөріс минимумымен салыстырылған.
Ата-ана жұмыс істемесе
2026 жылы бірінші балаға күтім жасау бойынша ай сайынғы жәрдемақы 24 912 теңге, екінші балаға – 29 454 теңге, үшінші балаға – 33 952 теңге, төртінші және одан кейінгі балаларға – 38 493 теңге мөлшерінде белгіленген. Бұл төлем бала бір жарым жасқа толғанға дейін беріледі.
Мысалы, бірінші сәбиі дүниеге келген отбасы 18 ай ішінде жалпы 448 416 теңге көлемінде ай сайынғы жәрдемақы алады. Оған бала тууына байланысты берілетін біржолғы төлемді қосқанда жалпы сома 612 766 теңгеге жетеді. Егер осы қаражатты шартты түрде алғашқы 18 айға бөлсек, ай сайын шамамен 34 мың теңгеден келеді. Бұл көрсеткіш күнкөріс минимумының шамамен 67 пайызына тең.
Ата-ана жұмыс істеген жағдайда
Жұмыс істейтін ата-ана үшін басқа тәртіп қолданылады. Бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем соңғы екі жылдағы әлеуметтік аударымдар жасалған орташа айлық табыстың 40 пайызы мөлшерінде есептеледі. Үкімет дерегіне сәйкес, 2026 жылдың мамыр айының басында мұндай төлемнің орташа мөлшері айына 86 062 теңге болған. Бұл шамамен 1,7 күнкөріс минимумына тең.
Егер осы көрсеткішті 18 айға есептесек, жалпы төлем көлемі 1,55 млн теңгеге жуықтайды.
Сонымен қатар жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты бөлек әлеуметтік төлем қарастырылған. Оның мөлшері де табыс пен әлеуметтік аударымдарға байланысты есептеледі. Мамыр айының басындағы орташа төлем шамамен 1,2 млн теңгені құраған.
Осы сомаларды және бала тууына берілетін жәрдемақыны қосқанда, жүктілік кезеңінен бастап бала бір жарым жасқа толғанға дейін жұмыс істейтін ананың алуы мүмкін қолдау көлемі шамамен 2,9 млн теңгеге жетеді. Дегенмен нақты төлем мөлшері әр отбасының табысына және әлеуметтік аударымдарына байланысты өзгереді.
Көрші елдердегі жағдай қандай?
Қазақстан сияқты көрші мемлекеттерде де бала туғаннан кейін отбасыларға түрлі қолдау көрсетіледі. Алайда төлемдердің көлемі мен мерзімі әр елде әртүрлі.
Қырғызстан
2026 жылдың шілдесінен бастап Қырғызстанда «Бала ырысы» бағдарламасы іске қосылды. Оның аясында әр балаға туғаннан бастап үш жасқа дейін ай сайын 1200 сом (шамамен 6100 теңге) төленеді. Бұл көмек отбасының табысына қарамастан беріледі.
Армения
Арменияда бала күтіміне байланысты төлем бала екі жасқа толғанға дейін төленеді. Бала күтімі демалысындағы ата-ана ай сайын 37 500 драм (шамамен 46,5 мың теңге), ал демалыста емес ата-ана 31 600 драм (39,2 мың теңге) алады.
Өзбекстан
Өзбекстанда балаларға арналған жәрдемақылар негізінен аз қамтылған отбасыларға бағытталған. Үш жасқа дейінгі бала үшін базалық төлем айына 360 мың сумды (шамамен 13,7 мың теңге) құрайды. Отбасындағы балалар санына қарай төлем көлемі ұлғаяды.
Әзербайжан
Әзербайжанда қолдау негізінен біржолғы төлем арқылы жүзеге асады. Бала туған кезде отбасыға 600 манат (шамамен 158,5 мың теңге) беріледі. Алайда Қазақстандағыдай әмбебап ай сайынғы бала күтімі төлемі қарастырылмаған.
Сарапшы не дейді?
Сарапшының пікірінше, Қазақстанда бала күтіміне байланысты төлемдер жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін ата-аналар үшін қарастырылғанымен, олардың мөлшерінде айтарлықтай айырмашылық бар.
Жұмыс істемейтін ата-ананың алатын ай сайынғы төлемі ресми күнкөріс минимумының жартысына да жетпейді. Ал жұмыс істейтін ата-аналар үшін төлем көлемі жоғарырақ, өйткені ол жоғалған табыстың бір бөлігін өтеуге бағытталған.
Сарапшы көрші елдердің тәжірибесін мысалға келтіре отырып, Қазақстанда бала күтімі бойынша төлемдерді үш жасқа дейін ұзарту мәселесін талқылауға болатынын айтады. Оның пікірінше, бір жарым жастағы баласы бар әр ата-ананың жұмысқа бірден оралуына мүмкіндік бола бермейді, себебі балабақшадағы орын тапшылығы немесе балаға қарайтын адамның болмауы сияқты мәселелер туындайды.
Материал «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының деректері негізінде дайындалды.
Шетел валюталарын теңгеге шаққандағы есеп Қазақстан Ұлттық банкінің 2026 жылғы 23 қыркүйектегі бағамы бойынша жүргізілген.
