Автор: Tarazy.kz | Алматы, 2025 ж.
Қазақстанның табиғи байлығының інжу-маржандарының бірі – Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі бүгінде экотуризм саласының басты бағыттарының біріне айналып келеді. Алматы қаласының оңтүстігінде орналасқан бұл табиғи аймақ қазір жаңа жобалармен жанданып, экологиялық туризмге бет бұрған.
200 000 гектар табиғи сұлулық
1996 жылы Қазақстан Үкіметінің арнайы қаулысымен құрылған Іле-Алатау ұлттық паркі – Тянь-Шань жотасының солтүстік беткейінде, Шамалғаннан Түргенге дейін 120 шақырымға, ені 30–35 км аралығында созылып жатыр. Жалпы аумағы 200 160 гектарды құрайды.
Парк құрылымына кіретін негізгі төрт филиал:
- Ақсай – 57 839 га,
- Медеу – 41 075 га,
- Талғар – 26 652 га,
- Түрген – 74 594 га.
Сонымен қатар, құрамында Алматы мемлекеттік табиғи кешенді қаумалы да бар. Оның көлемі – 542 400 гектар. Бұл қаумалда қатаң қорғау режимі енгізілген.
Теңдессіз флора мен фауна
Іле-Алатау МҰТП – тек демалыс орны ғана емес, сонымен қатар биологиялық әртүрліліктің нағыз қазынасы. Мұнда:
- 2000-ға жуық өсімдік түрі өседі, оның 37-сі Қызыл кітапқа енгізілген;
- 47 сүтқоректі, 198 құс түрі, 5000-нан астам омыртқасыз жануарлар тіркелген;
- Қорғалатын жануарлар қатарында: қар барысы, Тянь-Шань қоңыр аюы, Түркістан сілеусіні, тас сусары және үнді жайрасы бар.
Орманды қалпына келтіру: жасыл елдің үлгісі
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен іске асқан 2 миллиард ағаш отырғызу бағдарламасы аясында, парк ішінде ауқымды экологиялық жұмыстар атқарылып жатыр:
- 140,1 мың дана ағаш көшеті 42 гектар аумақта отырғызылды;
- 600 кг орман тұқымы (шырша, өрік, алма) жиналады деп жоспарлануда;
- Орман патологиясы бойынша 8000 гектар зерттеліп, зиянкестерге қарсы 2629,5 гектар аумақта өңдеу жүргізілді.
Туризм: жаңа серпін, заманауи инфрақұрылым
2025 жылдың алғашқы 7 айында Іле-Алатауға 507 571 турист келген. Бұл – бұрын-соңды болмаған көрсеткіш. Осыншама турист ағынына сапалы инфрақұрылым қажет.
Бақылау-өткізу бекеттері:
- 10 бекет жұмыс істейді;
- Бутаковка – толық автоматтандырылған;
- Түрген, Қаскелең – құрылғылармен жабдықталған;
- Алма-Арасан – сынақ режимінде.
Туристік маршруттар:
- 46 бағыттың 80–85%-ы абаттандырылған;
- 2025 жылы қосымша 100 км соқпақ, 3 кемпинг, 3 бұлақ қалпына келтірілуде;
- Bi Group компаниясы 15 км соқпақты өз қаржысына абаттандыруда;
- Проходное сайындағы 1 км жол толық реконструкцияланып жатыр.
Ғылыми бағыт: Сиверс алмасы – ұлттық бренд
Түрген филиалы аумағындағы Кузнецов сайында 2025–2026 жылдары жабайы Сиверс алмасына арналған ғылыми-танымдық маршрут іске қосылады.
Бұл бағыт «Helios» компаниясымен бірлесіп дамуда. Жоба аясында:
- Академик Аймақ Жанғалиұлына арналған мұражай;
- Visit-орталық, бақылау алаңы;
- Жабайы алма ағашын зерттеуге арналған инфрақұрылым салынбақ.
Экология мен жауапкершілік
Туризммен бірге, экологиялық жүктеме де артып отыр. Мәселен:
- 2024 жылы 6 айда – 268 тонна ҚТҚ шығарылса,
- 2025 жылдың 7 айында – 470 тонна қоқыс шығарылған.
- ҚТҚ-ны бөлек жинауға 32 алаң жасалып, 365 контейнер орнатылды.
- Арнайы Iveco және JAC техникалары сатып алынды.
Басшылық, жоспар және бақылау
Ұлттық парк басшысы ретінде жақында тағайындалған Елнұр Ахметов – бұған дейін «Шарын» мен «Көлсай көлдері» ұлттық парктерін басқарған тәжірибелі маман. Оның жетекшілігімен парк жаңа тыныс алып келеді.
Баспасөз туры аясында журналистерге:
- Парк жетістіктері,
- Жаңа жобалар,
- Туризм мен экология мәселелері таныстырылды.
Парк құрамында 700-дей маман еңбек етуде. Олар – өз ісін сүйетін, табиғатты қорғай білетін нағыз кәсіби мамандар.
Жер пайдалану және кәсіпкерлік
Қазіргі таңда:
- 97 шарт (78 ұзақ мерзімді, 19 қысқа) өзекті;
- 567 гектардан астам жер кәсіпкерлік мақсатында пайдаланылуда;
- Парк аумағында:
- 74 қонақ үй,
- 29 қоғамдық тамақтану орны,
- 23 кемпинг жұмыс істейді.
Шарт талаптарын орындамаған 71 кәсіпкермен келісім-шарт бұзылған. Бұл – заң талаптарының сақталуын қамтамасыз ету жолындағы қадам.
“Іле-Алатау” ұлттық паркі бүгінде экотуризмнің үздік үлгісін қалыптастыру жолында. Мұнда табиғат пен адам үйлесімі, ғылым мен бизнес серіктестігі, туризм мен экология тепе-теңдігі орнауда.
Еліміздің таулары – біздің баға жетпес байлығымыз. Ал оны сақтау – баршамыздың ортақ міндетіміз.