Қазақстандықтар зейнетақы жинағын Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорында (БЖЗҚ) қалдырып, белгіленген кесте бойынша төлем ала алады немесе сақтандыру компаниясымен зейнетақы аннуитеті шартын жасай алады. Екінші нұсқа кейбір азаматтарға зейнетақы төлемдерін әдеттегі зейнет жасына жетпей алуға мүмкіндік береді, деп хабарлайды Tarazy.kz
Зейнетақы аннуитеті – БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аудару арқылы өмір бойы тұрақты төлем алуға мүмкіндік беретін шарт. Оны рәсімдеу үшін жинақ көлемі заңда белгіленген ең төменгі деңгейден кем емес сақтандыру төлемін қамтамасыз етуге жеткілікті болуы керек.
Аннуитет рәсімдеген кезде адам зейнетақы жинағының белгілі бір бөлігін сақтандыру компаниясына береді. Оның орнына сақтандырушы шарт талаптарына сәйкес тұрақты төлем жасап отыруға міндеттенеді. Төлемдер өмір бойы немесе шартта көзделген кепілдік кезеңі ішінде жүргізілуі мүмкін.
Зейнетақы аннуитетінің қандай артықшылықтары бар?
Негізгі артықшылығы – зейнетақы төлемдерін ресми зейнет жасына жетпей алу мүмкіндігі. Мысалы, ер адамдар жедел зейнетақы аннуитетін 55 жастан, ал әйелдер 53 жастан рәсімдей алады. Әйелдер үшін бұл жас 2028 жылдан бастап біртіндеп ұлғайып, 2031 жылға қарай 55 жасқа жетеді.
Егер адам үшін кемінде 60 ай бойы міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған болса, жедел аннуитетті ерлер де, әйелдер де 50 жастан рәсімдей алады.
Кейінге қалдырылған аннуитетті 45 жастан бастап рәсімдеуге болады. Ал зиянды және қауіпті кәсіптерде жұмыс істейтін, қажетті міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған азаматтар оны 40 жастан бастап жасай алады. Бұл жағдайда аннуитет бойынша төлемдер 55 жастан басталады.
Тағы бір артықшылығы – төлемдерді өмір бойы алу мүмкіндігі. Егер адам шартты есептеу кезінде болжанған мерзімнен ұзақ өмір сүрсе де, сақтандыру компаниясы оған төлем жасауды жалғастырады. Сонымен қатар сақтандыру төлемінің мөлшері жыл сайын 7%-ға ұлғаяды.
Аннуитет рәсімдеу үшін қанша ақша қажет?
Аннуитетті рәсімдеу үшін зейнетақы жинағының болуы ғана жеткіліксіз. Қаражат ең төменгі сақтандыру төлемін қамтамасыз етуге жетуі керек. 2026 жылы қолданыстағы талаптарға сәйкес, ай сайынғы сақтандыру төлемі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70%-ынан кем болмауы тиіс. Бұл – айына 35 596 теңге.
Зейнетақы аннуитетін рәсімдеуге қажетті нақты соманы сақтандыру компаниясы адамның жасын, жынысын, жинақ көлемін және өзінің тарифтерін ескере отырып есептейді. Сондықтан барлығына ортақ бірдей сома жоқ.
Шамамен есептеу үшін зейнетақы аннуитетінің калькуляторын пайдалануға болады. Мысалы, 55 жастағы әйелге арналған есеп бойынша қажетті қаражат шамамен 7,5 млн теңгені құрайды. Алайда бұл – алдын ала есеп қана, шарттың нақты құнына кепілдік бермейді. Соңғы соманы сақтандыру компаниясы өз тарифтері негізінде анықтайды.
Егер БЖЗҚ-дағы қаражат жеткіліксіз болса, ерікті зейнетақы жинақтарын да пайдалануға болады. Бұдан бөлек, жұбайымен немесе жақын туысымен зейнетақы жинақтарын біріктіріп, бірлескен зейнетақы аннуитетін рәсімдеуге мүмкіндік бар. Жетіспейтін соманы өз қаражаты есебінен де толықтыруға болады.
Зейнетақы аннуитетінің қандай түрлері бар?
Аннуитеттің негізгі үш түрі бар.
Жедел аннуитет. Шарт жасалғаннан кейін төлемдер бірден басталады.
Кейінге қалдырылған аннуитет. Шарт алдын ала рәсімделеді, бірақ төлемдер аннуитет талаптарында көрсетілген кейінгі жастан басталады.
Бірлескен аннуитет. Екі адам зейнетақы жинақтарын біріктіреді. Қатысушылардың бірі қайтыс болған жағдайда, екіншісі шарт талаптарына сәйкес төлемдерді алуды жалғастырады.
Зейнетақы аннуитетінің басты кемшілігі қандай?
Қаражат БЖЗҚ-дан сақтандыру компаниясына аударылғаннан кейін адам оны өз қалауынша қайта алып немесе басқа мақсаттарға жұмсай алмайды. Ақшаны басқару құқығы сақтандырушыға өтеді, ал ол шартта көрсетілген талаптар бойынша зейнетақы төлемдерін жүзеге асырады.
Аннуитеттің кәдімгі зейнетақы жинағынан тағы бір айырмашылығы бар. БЖЗҚ-дағы жинақ иесі қайтыс болған жағдайда, қаражат мұрагерлеріне берілуі мүмкін. Ал зейнетақы аннуитетіне аударылған бастапқы жинақтың өзі мұраға қалдырылмайды.
Дегенмен шартта төлемдердің кепілдік кезеңі қарастырылуы мүмкін. Егер адам осы кезең ішінде қайтыс болса, шартта көзделген төлемдерді оның мұрагерлері алады.
Шарттан бас тартуға бола ма?
Зейнетақы аннуитеті шартын бірден бұзу мүмкін емес. Алғашқы екі жыл ішінде оны бұзуға немесе өзгертуге болмайды. Екі жыл өткеннен кейін шартты өзгертуге болады, бірақ барлық жинақты БЖЗҚ-ға қайтару мүмкіндігі қарастырылмаған. Сақтандыру компаниясында өмір бойы белгіленген ең төменгі мөлшерден кем емес төлем жасауға жеткілікті қаражат қалуы керек.
Басқа сақтандыру компаниясына ауысу үшін жаңа зейнетақы аннуитеті шартын жасау қажет. Бұл жағдайда жинақ жаңа сақтандырушыға аударылады.
Аннуитет кімдерге тиімді болуы мүмкін?
Зейнетақы аннуитеті өмір бойы тұрақты табыс алуды және зейнетақы төлемдерін ертерек бастауды қалайтын адамдар үшін тиімді болуы мүмкін. Мысалы, қажетті соманы жинап қойған және әдеттегі зейнет жасын күткісі келмейтін азамат аннуитет арқылы тұрақты төлем алу мүмкіндігін қарастыра алады.
Алайда зейнетақы жинағын өз бетінше басқару, оны мұрагерлеріне қалдыру немесе болашақта шешімін өзгерту мүмкіндігі маңызды болса, бұл нұсқаның шарттарын мұқият бағалау қажет. Қаражат сақтандыру компаниясына аударылғаннан кейін оны басқару еркіндігі айтарлықтай шектеледі.
Сондықтан шарт жасамас бұрын БЖЗҚ арқылы алуға болатын төлем көлемін және сақтандыру компаниясы ұсынатын аннуитет төлемдерін салыстыру маңызды.
Қажетті соманы есептеп, қолжетімді нұсқаларды салыстыру үшін БЖЗҚ сайтындағы зейнетақы калькуляторын пайдалануға болады.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Мысалы, 45 жастағы әйелдің БЖЗҚ-дағы зейнетақы шотында 12,3 млн теңге бар делік.
Кейінге қалдырылған аннуитет
Ол осы нұсқаны рәсімдей алады. Егер жинағы жеткілікті болса, қажетті соманы БЖЗҚ-дан сақтандыру компаниясына аударады. Төлемдер 55 жастан басталады. Яғни әйел шартты 45 жасында жасасқанымен, сақтандыру төлемдерін 10 жылдан кейін ала бастайды.
Жедел аннуитет
Әйел бұл аннуитетті тек кәдімгі зейнетақы жинағы есебінен бірден рәсімдей алмайды. Әйелдер үшін жедел аннуитетке құқық 53 жастан басталады. Сондықтан мысалдағы жағдайда оған жинағын БЖЗҚ-да қалдырып, 53 жасқа дейін күтуге немесе кейінге қалдырылған аннуитетті таңдауға тура келеді.
Егер ол үшін кемінде 60 ай бойы міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған болса, жедел аннуитетті 50 жастан рәсімдеуге болады. Мұндай аннуитет бойынша төлемдер шарт жасалғаннан кейін бірден басталады.
Бірлескен аннуитет
Егер әйелдің жеке жинағы аннуитетті өз бетінше рәсімдеуге жеткіліксіз болса, оны жұбайының немесе жақын туысының зейнетақы жинағымен біріктіруге болады. Сақтандыру компаниясы шарт талаптары мен төлем мөлшерін қатысушылардың деректерін ескере отырып есептейді.
Бірлескен шарт бойынша екі қатысушы да оның талаптарына сәйкес төлем алады. Олардың бірі қайтыс болғаннан кейін екінші қатысушыға төлемдер шартта белгіленген тәртіппен жалғасады.
Осылайша, БЖЗҚ-да 12,3 млн теңгесі бар 45 жастағы әйел үшін бірнеше нұсқа бар. Ол кейінге қалдырылған аннуитетті қазір рәсімдеп, төлемдерді 55 жастан бастап ала алады. Жедел аннуитетті тиісті жасқа жеткеннен кейін рәсімдеуге болады. Ал жеке жинағы жеткіліксіз болса, жұбайымен немесе жақын туысымен қаражатын біріктіріп, бірлескен аннуитетті қарастыруына мүмкіндік бар.
