Халықаралық саясаттағы маңызды интригалардың бірі – БҰҰ-ның келесі Бас хатшысы кім болатыны – біршама айқындала бастады. Ұйым ішінде негізгі кандидаттар белгілі болып, ендігі талқылау олардың жеке салмағы мен аймақтық тепе-теңдікке қаншалықты сәйкес келетінінде өрбіп жатыр. Қазақ қоғамында да қазіргі президент БҰҰ басшылығына кетуі мүмкін деген саяси болжам жиі айтылатын. Үміткерлер тізімінде Қасым-Жомарт Тоқаев есімі аталмады, деп хабарлайды Tarazy.kz
Бас хатшылыққа үміткерлер қатарында Чилидің бұрынғы президенті Мишель Бачелет, Аргентинаның тәжірибелі дипломаты әрі қазіргі МАГАТЭ басшысы Рафаэль Гросси, Коста-Риканың экс-вице-президенті және БҰҰ-ның сауда және даму жөніндегі конференциясының жетекшісі Ребека Гринспан, сондай-ақ Сенегалдың бұрынғы президенті Маки Салл бар.
Аймақтық принцип: формальды ереже, бейресми ықпал
БҰҰ Бас хатшысын таңдаудағы негізгі қағидалардың бірі – аймақтық ротация. Ұйым шартты түрде әлемді бес географиялық топқа бөледі:
- Батыс Еуропа
- Шығыс Еуропа
- Латын Америкасы және Кариб бассейні
- Азия-Тынық мұхиты аймағы
- Африка
Қазіргі Бас хатшы Антониу Гутерриш Португалиядан шыққан, яғни Батыс Еуропа өкілі. Осы логикаға сәйкес, келесі кезек Латын Америкасы мен Кариб өңіріне тиесілі.
Бұл фактор кандидаттардың географиясынан анық көрінеді: Чили, Аргентина және Коста-Рика өкілдері негізгі фавориттер қатарында. Ал Африкадан ұсынылған Маки Салл аймақаралық баланс үшін енгізілген кандидат ретінде бағалануы мүмкін.
Үміткерлердің салмағы: тәжірибе мен саяси капитал
Үміткерлердің әрқайсысы халықаралық деңгейде танылған тұлғалар:
- Мишель Бачелет – адам құқықтары саласындағы тәжірибесімен ерекшеленеді, БҰҰ жүйесінде бұрын да жоғары лауазым атқарған.
- Рафаэль Гросси – ядролық қауіпсіздік және халықаралық бақылау механизмдері бойынша сарапшы, қазіргі геосаяси шиеленістер жағдайында бұл аса маңызды бағыт.
- Ребека Гринспан – жаһандық экономика, даму және сауда мәселелеріндегі ықпалды технократ.
- Маки Салл – Африкадағы саяси көшбасшылық тәжірибесі бар, бірақ аймақтық ротация тұрғысынан мүмкіндігі шектеулі.
Нақты сценарий: фавориттер кімдер?
Қалыптасқан дипломатиялық тәжірибеге сүйенсек, негізгі бәсеке Латын Америкасы өкілдері арасында өтеді. Әсіресе, Бачелет, Гросси және Гринспан арасындағы таңдау ықтималдығы жоғары.
Бұл жерде бірнеше фактор шешуші болуы мүмкін:
- ірі державалардың (АҚШ, Қытай, Ресей) келісімі
- БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі вето құқығы
- кандидаттың бейтараптығы мен келісімге қабілеттілігі
Қорытынды: символдық таңдау ма, әлде прагматикалық шешім бе?
Алдағы тағайындау тек кадрлық шешім емес, жаһандық саясаттағы бағытты да айқындайды. Егер Латын Америкасы өкілі Бас хатшы болса, бұл аймақтың халықаралық аренадағы рөлін күшейтеді.
Сонымен қатар, қазіргі көпполярлы әлемде БҰҰ-ға тек символдық көшбасшы емес, нақты дағдарыстарды басқаруға қабілетті, ықпалды дипломат қажет. Сондықтан таңдау тек аймақтық квотаға емес, үміткердің нақты саяси салмағына да тәуелді болады.
Қысқасы, интрига толық жойылған жоқ – бірақ оның шеңбері айқындалды. Енді басты сұрақ: кім жаһандық консенсустың кандидатына айналады?
