Қалада жол, мектеп, LRT сияқты ірі жобалар көбейген сайын ескі үйлерді сатып алу жағдайлары жиілеп жатыр. Мұндай кезде үй иелері «бізге қанша өтемақы беріледі?» деген сұраққа жиі жауап іздейді. Осы мәселеге қатысты құрылыс саласының сарапшысы Диляра Сейтнұрова пікір білдірді, деп хабарлайды Tarazy.kz
Кейінгі жылдары Алматыда инфрақұрылым қарқынды дамып келеді. Соның әсерінен кейбір аудандар реновация аймағына кіріп, ескі үйлердің орнына жаңа нысандар салу жоспарланып жатыр.
Қала әкімдігінің мәліметінше, тек 2026 жылдың алғашқы үш айында мемлекет мұқтажы үшін 1400-ден астам нысанды алу жоспарланған. Бұл – қалада жаңарту жұмыстарының күшейгенін аңғартады.
Сонымен қатар жеке құрылыс компаниялары да белсенді әрекет етіп жатыр. Әсіресе, қала орталығындағы ескі үйлер орналасқан жер телімдерінің нарықтық құны жоғары болғандықтан, мұндай нысандарға сұраныс артып отыр.
Qazaq Expert Club сарапшысы Диляра Сейтнұрованың айтуынша, мемлекет мұқтажы үшін жер немесе үй алынған жағдайда меншік иесі мәміледен бас тарта алмайды. Алайда ұсынылған өтемақы көлемімен келіспеген жағдайда оны сот арқылы қайта қаратуға құқылы.
«Егер тәуелсіз бағалау жүргізіліп, кәсіби заңгердің көмегі болса, сот арқылы өтемақы көлемін 20–30 пайызға дейін арттыруға болады», – дейді сарапшы.
Ал жеке құрылыс компанияларымен келіссөз жүргізу кезінде жағдай өзгеше. Мұнда меншік иесі ұсыныстан бас тартуға толық құқылы. Дегенмен мұндай келіссөздер ұзаққа созылып, 1,5 жылдан 3 жылға дейін жалғасуы мүмкін.
Сарапшының айтуынша, ең маңыздысы – асығыс шешім қабылдамау. Алғашқы ұсынысқа бірден келісу көбіне мүлік құнының бір бөлігін жоғалтуға әкеледі.
«Реновация аясында сатып алу кезінде нарықтық бағадан 10–15 пайыз көлеміндегі үстеме ақы – қалыпты тәжірибе. Құрылыс компаниялары мұны алдын ала өз бюджетіне енгізеді», – деп түсіндірді Диляра Сейтнұрованың өзі.
Келіссөзге дайындық тек мүлікті бағалаумен шектелмейді. Құжаттардың толық әрі заңды болуы да шешуші рөл атқарады. Сарапшының айтуынша, жер актісі, сатып алу-сату шарты, техникалық паспорт, кадастрлық жоспар және ешқандай ауыртпалықтың болмауы үй иесінің келіссөздегі ұстанымын күшейтеді.
«Құжаттары толық әрі «таза» болса, меншік иесі мүліктің бағасын сенімді түрде көтере алады. Ал заңдастырылмаған құрылыстар керісінше, бағаны төмендетуі мүмкін немесе бөлек келіссөз тақырыбына айналады», – дейді ол.
Мұндай нысандарды заңдастыру 3–6 ай уақытты алады және шамамен 500 мыңнан 2 миллион теңгеге дейін шығынды талап етеді. Егер меншік иесі бұл жолды таңдамаған жағдайда, ол бұл мәселені баға саудаласу кезінде пайдалануға құқылы.
Сонымен қатар сарапшы көшу, құжат рәсімдеу және жөндеу секілді қосымша шығындарды да алдын ала есепке алуға кеңес береді. Бұл шығындарды да құрылыс компаниясымен келіссөз барысында өтемақы құрамына енгізуге болады.
Жалпы алғанда, мүлікті сату – ерікті шешім. Егер ұсынылған шарттар немесе құрылыс компаниясының беделі күмән тудырса, меншік иесі мәміледен бас тартуға толық құқылы.
«Жылжымайтын мүліктің құны тек үйдің қазіргі жағдайымен ғана емес, жер телімінің әлеуетімен де анықталады. Сондықтан басты мақсат – оның нарықтық әрі инвестициялық құнына сай әділ өтемақыға қол жеткізу», – деп түйіндеді сарапшы.
