UNICEF-тің “Kids Online Kazakhstan” зерттеуінің мәліметінше, 9–10 жастағы балалардың шамамен 60%-ының әлеуметтік желілерде аккаунттары бар, ал 11–12 жастағы жасөспірімдердің шамамен үштен екісі белсенді түрде өз профильдерін жүргізеді.
Qazaq Expert Club медиа білім беру саласының сарапшысы Жанар Жақанованың айтуынша, әлеуметтік платформалар елдегі интернет аудиториясының басым бөлігін қамтиды: TikTok-ты Қазақстанда 15 миллионнан астам пайдаланушы қолданады, ал Instagram-ның аудиториясы 12 миллионнан асады, деп хабарлайды Tarazy.kz
«Біз балалар мен жасөспірімдердің цифрлық контент жасаушылары деген құбылыстың пайда болғанын байқап отырмыз. Сонымен қатар, қатарластары жасаған жарияланымдарды жасөспірімдер анағұрлым шынайы деп қабылдайды. Сондықтан жасөспірім блогерлер көбіне трендтер мен мінез-құлық үлгілерінің таратушысына айналады», — дейді сарапшы.
Халықаралық тәжірибеде digital footprint — яғни интернетте сақталып, жылдар өткен соң да қолжетімді болуы мүмкін цифрлық із ұғымы қолданылады. Жасөспірімдік кезеңде жарияланған материалдар уақыт өте келе адамның кәсіби және қоғамдық беделіне әсер етуі мүмкін. Бүгінде университеттердің 25–35%-ы талапкерлердің әлеуметтік желілерін тексереді, ал жұмыс берушілердің 54%-ы үміткерлерден олардың контентіне байланысты бас тартқан.
Жанар Жақанова былай дейді: «Еуропада балалардың блогингке қатысуын реттейтін заңнамалық бастамалар талқыланып жатыр. Францияда балалар-инфлюенсерлердің қызметін реттейтін заң қабылданды. Ал Оңтүстік Кореяда балалардың YouTube-арналары ойын-сауық және маркетинг индустриясының бір бөлігіне айналды, бұл өз кезегінде балалардың еңбек құқықтары мен психологиялық жүктемесі туралы пікірталастарға себеп болды».
Қазақстан да әлемнің қалған бөлігімен бірдей цифрлық экожүйеде өмір сүреді. Алайда елде жасөспірімдердің цифрлық беделі туралы талқылау енді ғана қалыптаса бастады.
«Мектептерде медиасауаттылықты дамыту маңызды: ақпаратпен жұмыс істеу дағдылары мен өз цифрлық беделін басқару қабілеттерін қалыптастыру қажет. Сондай-ақ жарияланатын материалдар үшін жауапкершілік пен өзара құрмет мәдениетін дамыту да аса маңызды», — деп санайды Жақанова.
Оның айтуынша, жас авторларға Қазақстанның мәдениеті, тарихы және әлеуметтік бастамалары туралы айтуға мүмкіндік беретін жобаларды қолдау қажет.
«Бүгінгі жасөспірімдер интернеттің болашақ мәдени кеңістігін қалыптастырып жатыр. Олардың жарияланымдары мен идеялары ұжымдық цифрлық кеңістіктің бір бөлігіне айналады», — деп атап өтті сарапшы.
